वीज बिल वाढत असल्यामुळे अनेक कुटुंबे आता घराच्या छतावर सोलर पॅनेल बसवण्याचा विचार करत आहेत. मात्र सोलर बसवण्यासाठी सुरुवातीला मोठा खर्च येतो. अशा कुटुंबांसाठी महाराष्ट्र सरकारची SMART रूफटॉप सोलर योजना महत्त्वाची ठरू शकते.
या योजनेत केंद्र सरकारच्या PM Surya Ghar Muft Bijli Yojana अंतर्गत मिळणाऱ्या अनुदानासोबत महाराष्ट्र सरकारकडून अतिरिक्त अनुदान दिले जाते. त्यामुळे पात्र ग्राहकांना सोलर यंत्रणा बसवण्यासाठी स्वतःच्या खिशातून कमी रक्कम भरावी लागू शकते.
या योजनेत BPL, SC, ST तसेच पात्र General/EWS ग्राहकांसाठी अनुदानाच्या रचनेत फरक आहे. त्यामुळे कोणत्या प्रवर्गातील ग्राहकाला किती पैसे भरावे लागतील, योजना कोणासाठी आहे आणि अर्ज कसा करायचा हे सोप्या भाषेत पाहूया.
SMART Solar योजना नेमकी काय आहे?
SMART म्हणजे Swayampurna Maharashtra Residential Rooftop Solar.
महाराष्ट्रातील कमी वीज वापरणाऱ्या घरगुती ग्राहकांना सौरऊर्जेचा लाभ मिळावा, वीज बिलाचा खर्च कमी व्हावा आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबांना सोलर बसवणे सोपे जावे, हा या योजनेमागचा मुख्य उद्देश आहे.
ही योजना केंद्र सरकारच्या PM Surya Ghar योजनेशी जोडलेली आहे. त्यामुळे पात्र ग्राहकांना केंद्र सरकारचे अनुदान आणि त्यासोबत महाराष्ट्र सरकारचे अतिरिक्त अनुदान मिळू शकते.
95% अनुदान म्हणजे काय?
समजा 1 किलोवॅट सोलर सिस्टमचा आधारभूत खर्च ₹50,000 धरला.
यामध्ये केंद्र सरकारकडून ₹30,000 अनुदान मिळते. त्यानंतर ग्राहकाच्या प्रवर्गानुसार महाराष्ट्र सरकारकडून अतिरिक्त अनुदान दिले जाते.
त्यामुळे ग्राहकाला स्वतःच्या खिशातून भरावी लागणारी रक्कम कमी होते.
1 किलोवॅटसाठी साधारण गणना
| ग्राहकाचा प्रवर्ग | केंद्र सरकारचे अनुदान | राज्य सरकारचे अतिरिक्त अनुदान | एकूण अनुदान | ग्राहकाचा हिस्सा |
|---|---|---|---|---|
| BPL | ₹30,000 | ₹17,500 | ₹47,500 | ₹2,500 |
| SC | ₹30,000 | ₹15,000 | ₹45,000 | ₹5,000 |
| ST | ₹30,000 | ₹15,000 | ₹45,000 | ₹5,000 |
| General/EWS | ₹30,000 | ₹10,000 | ₹40,000 | ₹10,000 |
म्हणजेच या उदाहरणानुसार BPL ग्राहकाला 95%, SC/ST ग्राहकाला 90% आणि पात्र General/EWS ग्राहकाला 80% पर्यंत एकत्रित अनुदान मिळू शकते.
ही गणना 1 kW सोलर सिस्टम आणि ₹50,000 आधारभूत खर्चाच्या उदाहरणावर आधारित आहे. प्रत्यक्ष ग्राहकाचा खर्च आणि अनुदानाची रक्कम पात्रता व लागू नियमांनुसार बदलू शकते.
BPL ग्राहकाला किती पैसे भरावे लागतील?
BPL ग्राहकांसाठी या योजनेत सर्वाधिक अनुदानाची तरतूद आहे.
1 किलोवॅट सोलर सिस्टमचा खर्च ₹50,000 धरल्यास:
- केंद्र सरकारचे अनुदान – ₹30,000
- महाराष्ट्र सरकारचे अतिरिक्त अनुदान – ₹17,500
- ग्राहकाचा हिस्सा – ₹2,500
म्हणजे ₹50,000 खर्चाच्या तुलनेत BPL ग्राहकाला उदाहरणार्थ फक्त ₹2,500 स्वतः भरावे लागू शकतात.
SC आणि ST ग्राहकाला किती पैसे भरावे लागतील?
SC आणि ST प्रवर्गातील पात्र ग्राहकांसाठीही मोठ्या प्रमाणात अनुदान देण्यात येते.
1 किलोवॅट सिस्टमसाठी ₹50,000 खर्च धरल्यास:
- केंद्र सरकार – ₹30,000
- महाराष्ट्र सरकार – ₹15,000
- ग्राहकाचा हिस्सा – ₹5,000
म्हणजे SC/ST ग्राहकाचा स्वतःचा हिस्सा सुमारे 10% राहतो.
General किंवा EWS ग्राहकाला किती पैसे भरावे लागतील?
पात्र General/EWS ग्राहकांसाठीही राज्य सरकारकडून अतिरिक्त अनुदानाची तरतूद आहे.
1 किलोवॅट सिस्टमसाठी:
- केंद्र सरकार – ₹30,000
- महाराष्ट्र सरकार – ₹10,000
- ग्राहकाचा हिस्सा – ₹10,000
म्हणजे ₹50,000 खर्चापैकी ₹40,000 अनुदानातून आणि ₹10,000 ग्राहकाकडून भरले जाऊ शकतात.
एका नजरेत समजून घ्या
BPL: ₹50,000 खर्च → ₹47,500 अनुदान → ₹2,500 ग्राहकाचा हिस्सा
SC/ST: ₹50,000 खर्च → ₹45,000 अनुदान → ₹5,000 ग्राहकाचा हिस्सा
General/EWS: ₹50,000 खर्च → ₹40,000 अनुदान → ₹10,000 ग्राहकाचा हिस्सा
ही रक्कम 1 kW च्या उदाहरणासाठी आहे.
या योजनेचा लाभ कोणाला मिळू शकतो?
SMART योजनेमध्ये कमी वीज वापरणाऱ्या घरगुती ग्राहकांना प्राधान्य दिले जाते. उपलब्ध माहितीनुसार दरमहा 100 युनिटपेक्षा कमी वीज वापरणारे ग्राहक या योजनेतील महत्त्वाच्या पात्रता निकषांमध्ये येतात.
विशेषतः खालील ग्राहकांकडे लक्ष दिले जाते:
- BPL कुटुंबे
- SC प्रवर्गातील ग्राहक
- ST प्रवर्गातील ग्राहक
- पात्र EWS/General ग्राहक
- कमी वीज वापरणारे घरगुती ग्राहक
तसेच महाराष्ट्रातील दुर्गम, मागास आणि आदिवासी भागांना प्राधान्य देण्याची तरतूद आहे.
1 किलोवॅट सोलरमधून किती वीज मिळते?
सोलर पॅनेलमधून तयार होणारी वीज सूर्यप्रकाशावर अवलंबून असते. त्यामुळे दररोज किंवा दर महिन्याला ठराविकच युनिट वीज तयार होईल असे सांगता येत नाही.
उपलब्ध माहितीनुसार 1 kW सिस्टममधून साधारण 100 ते 120 युनिटच्या आसपास मासिक उत्पादन होऊ शकते. मात्र प्रत्यक्ष उत्पादन घराची जागा, सूर्यप्रकाश, सावली, पॅनेलची दिशा आणि हवामान यावर अवलंबून बदलते.
सोलर बसवल्यानंतर वीज बिल शून्य होईल का?
सोलर बसवल्यानंतर वीज बिल मोठ्या प्रमाणात कमी होऊ शकते. काही ग्राहकांचे बिल जवळपास शून्यापर्यंतही जाऊ शकते.
पण प्रत्येकाचे बिल पूर्णपणे शून्य होईल असे निश्चितपणे सांगता येत नाही.
घरातील वीज वापर, सोलरची क्षमता, दिवसा आणि रात्रीचा वापर, नेट मीटरिंग तसेच इतर लागू शुल्क यावर अंतिम बिल अवलंबून असते.
जास्त वीज तयार झाली तर?
घराच्या वापरापेक्षा जास्त वीज सोलरमधून तयार झाल्यास लागू नियमांनुसार अतिरिक्त वीज ग्रीडमध्ये पाठवता येते.
यासाठी नेट मीटरिंग प्रक्रिया केली जाते. त्यामुळे सोलरमधून तयार होणाऱ्या आणि घरातून वापरल्या जाणाऱ्या विजेचा हिशोब ठेवला जातो.
सोलरची देखभाल कोण करणार?
SMART योजनेअंतर्गत बसवलेल्या सोलर सिस्टमच्या देखभाल व दुरुस्तीची जबाबदारी संबंधित पुरवठादाराकडे पाच वर्षांसाठी ठेवण्यात आल्याची माहिती उपलब्ध आहे.
त्यामुळे ग्राहकाने स्वतःहून कोणत्याही अनधिकृत व्यक्तीकडून सोलर सिस्टम बसवून घेण्याऐवजी योजनेअंतर्गत उपलब्ध असलेल्या अधिकृत vendor ची निवड करणे महत्त्वाचे आहे.
अर्ज कसा करायचा?
SMART Solar योजनेसाठी अर्ज करण्याची प्रक्रिया साधारणपणे पुढीलप्रमाणे आहे:
1. महावितरणचा ग्राहक क्रमांक तयार ठेवा
तुमचा वीज ग्राहक क्रमांक जवळ ठेवा.
2. अधिकृत पोर्टलवर अर्ज करा
महावितरणच्या रूफटॉप सोलर पोर्टलवर अर्जाची प्रक्रिया करता येते.
3. मोबाईल आणि इतर माहिती भरा
अर्जामध्ये मागितलेली वैयक्तिक व वीज कनेक्शनशी संबंधित माहिती भरावी.
4. पात्रता तपासली जाते
तुमचा ग्राहक क्रमांक आणि योजनेच्या नियमांनुसार पात्रता तपासली जाते.
5. अधिकृत vendor निवडा
पात्रता पूर्ण झाल्यानंतर उपलब्ध empanelled vendor मधून vendor निवडता येतो.
6. Site Survey केला जातो
Vendor घराच्या छताची पाहणी करून सोलर बसवण्यासाठी योग्य जागा तपासतो.
7. सोलर सिस्टम बसवली जाते
मान्य प्रक्रियेनुसार सोलर पॅनेल आणि संबंधित उपकरणे बसवली जातात.
8. तपासणी आणि Net Metering
सिस्टमची तपासणी झाल्यानंतर आवश्यक ती grid connectivity आणि net metering प्रक्रिया पूर्ण केली जाते.
अर्जासाठी कोणती कागदपत्रे लागतात?
अर्ज करताना साधारणपणे खालील कागदपत्रांची आवश्यकता असू शकते:
- आधार कार्ड
- महावितरण ग्राहक क्रमांक
- मोबाईल नंबर
- बँक खात्याची माहिती
- BPL प्रमाणपत्र किंवा संबंधित पुरावा
- SC/ST असल्यास आवश्यक जात प्रमाणपत्र
- घराच्या मालकीशी संबंधित कागदपत्रे, आवश्यक असल्यास
- इतर आवश्यक कागदपत्रे
अर्ज करताना अधिकृत पोर्टलवर मागितलेली अंतिम कागदपत्रांची यादी तपासणे योग्य आहे.
2 kW किंवा 3 kW सोलरसाठी किती पैसे भरावे लागतील?
इथे अनेकजण एक चूक करतात.
1 kW साठी ₹2,500 भरावे लागतात म्हणून 2 kW साठी ₹5,000 आणि 3 kW साठी ₹7,500च लागतील असे थेट गणित करता येत नाही.
कारण केंद्र सरकारच्या अनुदानाची रचना, सोलर सिस्टमची क्षमता, राज्याचे अतिरिक्त अनुदान आणि योजनेतील लागू मर्यादा यानुसार अंतिम रक्कम ठरते.
त्यामुळे 2 kW किंवा 3 kW सोलर बसवायचा असल्यास अर्ज करण्यापूर्वी तुमच्या ग्राहक क्रमांकावर किती अनुदान आणि किती ग्राहक हिस्सा लागू आहे हे अधिकृत पोर्टलवर तपासा.
PM Surya Ghar आणि SMART Solar यामध्ये काय फरक आहे?
PM Surya Ghar Muft Bijli Yojana ही केंद्र सरकारची योजना आहे.
तर SMART Solar योजना ही महाराष्ट्र सरकारची पूरक योजना आहे.
पात्र ग्राहकांना केंद्र सरकारकडून मिळणाऱ्या अनुदानासोबत महाराष्ट्र सरकारकडून अतिरिक्त मदत मिळण्याची व्यवस्था या योजनेत आहे.
म्हणून पात्र ग्राहकांसाठी केंद्र आणि राज्य सरकारच्या अनुदानामुळे सोलर बसवण्याचा स्वतःचा खर्च मोठ्या प्रमाणात कमी होऊ शकतो.
या योजनेचे प्रमुख फायदे
- सोलर बसवण्यासाठी सुरुवातीचा खर्च कमी होतो.
- BPL ग्राहकांना मोठ्या प्रमाणात अनुदान मिळू शकते.
- SC/ST ग्राहकांसाठीही अतिरिक्त राज्य अनुदानाची तरतूद आहे.
- पात्र General/EWS ग्राहकांनाही राज्य अनुदान मिळू शकते.
- घराचे वीज बिल कमी करण्यास मदत होते.
- सौरऊर्जेचा वापर वाढतो.
- अतिरिक्त वीज ग्रीडला देण्याची सुविधा लागू नियमांनुसार मिळू शकते.
- सोलर सिस्टमच्या देखभालीसाठी पाच वर्षांची व्यवस्था असल्याची माहिती आहे.
अर्ज करण्यापूर्वी हे नक्की लक्षात ठेवा
सोलर योजनेचा लाभ घेण्यापूर्वी तुमचा मासिक वीज वापर, ग्राहक क्रमांक आणि प्रवर्ग तपासा.
BPL, SC किंवा ST असल्यास संबंधित कागदपत्रे तयार ठेवा. तसेच सोलर बसवण्यासाठी घराच्या छतावर पुरेशी आणि सावली नसलेली जागा आहे का हेही पाहणे गरजेचे आहे.
सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे अनधिकृत व्यक्ती किंवा एजंटला पैसे देऊन अर्ज करू नका. अधिकृत महावितरण पोर्टलवरूनच माहिती घ्या आणि अधिकृत vendor मार्फत पुढील प्रक्रिया करा.
अधिकृत वेबसाइट
SMART Solar योजनेची ताजी माहिती आणि अर्जाची प्रक्रिया जाणून घेण्यासाठी महावितरणच्या अधिकृत संकेतस्थळावर तपासा.
महावितरण I-SMART पोर्टल:
महावितरण I-SMART पोर्टल
SMART Solar अर्ज:
SMART Solar अर्ज पोर्टल
महावितरण Renewable Energy Portal:
महावितरण Renewable Energy Portal
शेवटी एक महत्त्वाची गोष्ट
SMART Solar योजनेमुळे कमी वीज वापरणाऱ्या कुटुंबांना घरावर सोलर बसवण्याची चांगली संधी मिळू शकते. विशेषतः BPL ग्राहकांसाठी अनुदानाचा फायदा मोठा आहे.
मात्र ₹2,500, ₹5,000 किंवा ₹10,000 ही रक्कम 1 kW आणि ₹50,000 आधारभूत खर्चाच्या उदाहरणासाठी आहे. प्रत्येक ग्राहकाला प्रत्यक्षात किती पैसे भरावे लागतील हे त्याची पात्रता, सोलरची क्षमता आणि त्या वेळच्या सरकारी नियमांनुसार ठरेल.
त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी महावितरणच्या अधिकृत पोर्टलवर तुमची पात्रता आणि अंतिम ग्राहक हिस्सा तपासणे सर्वात योग्य ठरेल.