तुमच्या जमिनीची कुंडली एका क्लिकवर! महाभूमी Stack वर 7/12, 8A, फेरफार, जुने कागदपत्रे, नकाशा, अक्षांश-रेखांश आणि ROR कसे पाहायचे?

जमीन म्हणजे फक्त 7/12 नाही!
एखाद्या जमिनीचा मालक कोण आहे, क्षेत्र किती आहे, फेरफाराच्या नोंदी काय आहेत, जुने अभिलेख कोणते आहेत, जमिनीचा नकाशा कुठे आहे, त्या जमिनीचे भौगोलिक स्थान काय आहे, जुने स्कॅन कागदपत्रे उपलब्ध आहेत का आणि Record of Rights (ROR) मध्ये कोणती माहिती नोंदवली आहे—या सर्व गोष्टी जमिनीशी संबंधित महत्त्वाच्या ठरतात.

महाराष्ट्रातील नागरिकांसाठी भूमी अभिलेख विभागाने विविध जमीनविषयक सेवा डिजिटल स्वरूपात उपलब्ध करून दिल्या आहेत. यामध्ये महाभूमी Stack हे एक महत्त्वाचे डिजिटल व्यासपीठ आहे.

या लेखात आपण महाभूमी Stack वर Registration/Login कसे करायचे आणि उपलब्ध जमीनविषयक माहिती व सेवा कशा वापरायच्या, हे सोप्या भाषेत पाहणार आहोत.

महत्त्वाची सूचना: या लेखातील माहिती नागरिकांना पोर्टल समजून घेण्यासाठी आहे. जमीन व्यवहार, न्यायालयीन प्रकरण किंवा कायदेशीर निर्णय घेण्यापूर्वी संबंधित अधिकृत अभिलेख व सक्षम अधिकाऱ्यांचा सल्ला घ्यावा.

महाभूमी Stack म्हणजे काय?

Mahabhumi Stack ही महाराष्ट्रातील भूमी अभिलेखांशी संबंधित विविध डिजिटल सेवांना एकत्रितपणे उपलब्ध करून देणारी व्यवस्था आहे.

महाभूमीच्या अधिकृत पोर्टलवर Portal for Land Records Services – New Integrated Website of Bhumi Abhilekh अशी माहिती दिली आहे.

या प्रणालीच्या माध्यमातून नागरिकांना जमीन अभिलेख पाहणे, डिजिटल कागदपत्रे मिळवणे, फेरफाराची माहिती तपासणे, जुने अभिलेख शोधणे, नकाशाशी संबंधित माहिती पाहणे आणि विविध भूमी अभिलेख सेवांचा वापर करणे शक्य होते.

अधिकृत पोर्टल

Mahabhumi Stack:
https://mahabhumi.gov.in:8082/

महाभूमीच्या अधिकृत पोर्टलवर उपलब्ध सेवांची माहिती वेळोवेळी बदलू शकते. त्यामुळे सेवा वापरताना अधिकृत पोर्टलवरील सध्याच्या पर्यायांनाच प्राधान्य द्यावे.

एका पोर्टलवर जमिनीची एवढी माहिती कशी?

समजा तुमच्याकडे एखाद्या जमिनीचा गट नंबर / सर्वे नंबर आहे.

या एका माहितीच्या आधारे संबंधित प्रणालीमध्ये उपलब्धतेनुसार तुम्हाला खालील प्रकारची माहिती शोधता येऊ शकते:

७/१२ उतारा
८अ उतारा
फेरफार नोंदी
मालमत्ता पत्रक
ROR / Record of Rights
जुने अभिलेख
स्कॅन केलेली कागदपत्रे
जमिनीचा नकाशा
GIS / Geo-referenced माहिती
अक्षांश व रेखांश
जमीन अभिलेखाशी संबंधित इतर डिजिटल सेवा

म्हणूनच महाभूमी Stack ला समजून घेताना “जमिनीची डिजिटल कुंडली” असे म्हणणे नागरिकांच्या दृष्टीने सहज समजण्यासारखे आहे.

महाभूमी Stack वर Registration कसे करायचे?

सर्व सेवा वापरण्यासाठी प्रत्येक ठिकाणी एकच Login आवश्यक असेल असे नाही. काही सेवा थेट पाहण्यासाठी उपलब्ध असतात, तर काही सेवांसाठी स्वतंत्र Registration/Login किंवा अर्ज प्रक्रिया असू शकते.

सामान्य पद्धत

सर्वप्रथम अधिकृत महाभूमी पोर्टल उघडा.
उपलब्ध सेवांच्या यादीतून आवश्यक सेवा निवडा.
Login आवश्यक असल्यास Registration / New User पर्याय निवडा.
मागितलेली वैयक्तिक माहिती भरा.
मोबाईल क्रमांक व इतर आवश्यक माहिती नोंदवा.
Login ID आणि Password तयार करा.
Registration पूर्ण झाल्यानंतर Login करा.
आवश्यक सेवा निवडा.

OTP, Password किंवा Login माहिती कोणालाही अनोळखी व्यक्तीला देऊ नका.

Login केल्यानंतर कोणत्या सेवा मिळतात?

महाभूमीच्या अधिकृत पोर्टलवर Free Services आणि Premium Services अशा स्वरूपात विविध सेवा दाखवल्या आहेत. त्यामध्ये 7/12, 8A, फेरफार, Property Card, e-Records, Mahabhunakasha, e-Hakk, e-Mojni, Aapli Chawdi, Bhulekh, Mutation Status आणि इतर सेवा समाविष्ट आहेत.

आता प्रत्येक सेवेचा उपयोग समजून घेऊया.

१. ७/१२ उतारा – जमिनीची प्राथमिक ओळख

७/१२ उतारा हा महाराष्ट्रातील जमीन अभिलेखांमधील सर्वाधिक वापरला जाणारा दस्तऐवज आहे.

यामध्ये उपलब्ध अभिलेखानुसार जमीन, खातेदार, क्षेत्र, पीक आणि इतर हक्कांशी संबंधित माहिती असू शकते.

७/१२ पाहण्यासाठी

Mahabhumi Portal उघडा.
Bhulekh / 7/12 सेवा निवडा.
जिल्हा निवडा.
तालुका निवडा.
गाव निवडा.
सर्वे/गट नंबर किंवा नावाच्या आधारे शोधा.
आवश्यक माहिती भरून अभिलेख पहा.

महाभूलेख पोर्टलवर ७/१२, ८अ, मालमत्ता पत्रक आणि क-प्रत पाहण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.

लक्षात ठेवा

Bhulekh वर दिसणारी माहिती ही प्रामुख्याने View Only स्वरूपात असते. अधिकृत शासकीय/कायदेशीर वापरासाठी आवश्यक असल्यास डिजिटल स्वाक्षरीयुक्त अभिलेख घ्यावा.

२. ८अ उतारा

८अ हा खातेदाराच्या जमिनीशी संबंधित महत्त्वाचा अभिलेख आहे.

जमिनीच्या खात्याशी संबंधित माहिती तपासण्यासाठी ८अ उपयोगी ठरतो.

Mahabhumi च्या Premium Services मध्ये डिजिटल स्वाक्षरीयुक्त ८अ डाउनलोड करण्याची सुविधा उपलब्ध असल्याचे अधिकृत पोर्टलवर नमूद आहे.

३. फेरफार नोंद – जमिनीच्या इतिहासाचा महत्त्वाचा भाग

जमिनीच्या हक्कामध्ये किंवा अभिलेखामध्ये झालेल्या बदलाची नोंद म्हणजे फेरफार (Mutation).

उदाहरणार्थ:

जमीन खरेदी-विक्री
वारस नोंद
वाटणी
क्षेत्र दुरुस्ती
हक्कातील बदल
इतर पात्र बदल

यामुळे एखाद्या जमिनीच्या अभिलेखात काय बदल झाले आहेत हे समजण्यास फेरफार नोंदी महत्त्वाच्या ठरतात.

महाभूमीवर Mutation Application Status आणि फेरफाराशी संबंधित सेवा उपलब्ध आहेत.

४. फेरफार अर्जाची स्थिती ऑनलाइन तपासा

फेरफारासाठी अर्ज केल्यानंतर त्याची स्थिती जाणून घेण्यासाठी Mutation Application Status सुविधा वापरता येते.

यामुळे अर्जाची प्रक्रिया कुठपर्यंत आली आहे याचा मागोवा घेण्यास मदत होते.

महाभूमीच्या अधिकृत माहितीनुसार, बिनविवाद फेरफारासाठी अधिसूचित कालमर्यादा 30 दिवस असून विवादित फेरफारासाठी 365 दिवस अशी माहिती पोर्टलवर दिली आहे. तसेच फेरफार नोंद घेण्यासाठी शुल्क आवश्यक नसल्याचे अधिकृत पोर्टलवर नमूद आहे.

५. ई-हक्क – फेरफारासाठी ऑनलाइन अर्ज

जमिनीच्या ग्रामीण अभिलेखातील पात्र फेरफारासाठी e-Hakk प्रणाली महत्त्वाची आहे.

यातून नागरिकांना संबंधित फेरफारासाठी ऑनलाइन अर्ज करण्याची सुविधा मिळते.

महाभूमी पोर्टलवर e-Hakk ला “Apply for Mutation for Rural Area” असे नमूद केले आहे.

६. e-Pik Pahani – शेतातील पिकांची डिजिटल नोंद

शेतजमिनीवरील पिकांची माहिती डिजिटल पद्धतीने नोंदवण्यासाठी e-Pik Pahani प्रणालीचा वापर केला जातो.

शेतकऱ्यांसाठी ही सेवा महत्त्वाची आहे कारण जमिनीच्या अभिलेखासोबत पिकांच्या नोंदींचे डिजिटल व्यवस्थापन करण्याच्या प्रक्रियेत तिची भूमिका आहे.

ई-पीक पाहणीची अधिकृत प्रणाली महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख/महसूल विभागाच्या संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे.

७. जमिनीचा Geo / GIS नकाशा – Satellite Map सारखी माहिती

महाभूमी Stack मधील अत्यंत उपयुक्त बाब म्हणजे नकाशाशी संबंधित डिजिटल सेवा.

Mahabhumi वर Mahabhunakasha – Maps with Land Records सेवा उपलब्ध आहे.

यामध्ये जमिनीचा गट/सर्वे नंबर आणि उपलब्ध नकाशा माहिती यांचा संबंध समजण्यास मदत होते.

याचा उपयोग कशासाठी?

गट/सर्वे नंबर ओळखण्यासाठी
जमिनीची सीमा समजण्यासाठी
आजूबाजूच्या जमिनींची स्थिती पाहण्यासाठी
नकाशावर जमीन शोधण्यासाठी
Land Record आणि Map यांची सांगड समजण्यासाठी

भूमी अभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार Georeferencing केलेल्या भूमापन नकाशांमुळे संबंधित जमिनीचे अक्षांश व रेखांश उपलब्ध करून देण्याची व्यवस्था विकसित करण्यात आली आहे.

महत्त्वाचे: नकाशावर दिसणारी रेषा किंवा स्थानिक Satellite imagery ही प्रत्यक्ष कायदेशीर हद्द निश्चित करण्याचा एकमेव आधार समजू नये. हद्दीबाबत अधिकृत मोजणी/भूमापन आवश्यक असल्यास e-Mojni किंवा संबंधित भूमी अभिलेख कार्यालयाची प्रक्रिया वापरावी.

८. Latitude आणि Longitude – जमीन नेमकी कुठे आहे?

Latitude (अक्षांश) आणि Longitude (रेखांश) यांच्या मदतीने पृथ्वीवरील एखाद्या ठिकाणाचे भौगोलिक स्थान दर्शवता येते.

भूमी अभिलेख विभागाच्या Georeferencing प्रकल्पाच्या माहितीनुसार, Georeferenced भूमापन नकाशांच्या आधारे जमिनीचे अक्षांश-रेखांश उपलब्ध होण्याची व्यवस्था करण्यात आली आहे.

म्हणजेच काही उपलब्ध जमिनींसाठी नकाशासोबत जमिनीचे Geo Location संबंधित माहिती मिळू शकते.

९. जुने Scan Documents – वर्षानुवर्षांचे कागदपत्रे डिजिटल स्वरूपात

जमिनीचे जुने अभिलेख शोधणे हे अनेकदा अवघड काम असते.

महाभूमीमध्ये e-Records (Archived Documents) ही सुविधा उपलब्ध आहे.

यामुळे उपलब्धतेनुसार जुन्या अभिलेखांच्या डिजिटल/स्कॅन प्रती शोधण्याची सुविधा मिळू शकते.

जुन्या कागदपत्रांमध्ये काय मिळू शकते?

अभिलेखाच्या उपलब्धतेनुसार:

जुने जमीन अभिलेख
जुने हक्क अभिलेख
जुन्या नोंदी
स्कॅन केलेले दस्तऐवज
इतर archived records

अशा स्वरूपाची माहिती मिळू शकते.

१०. जुने पुरावे शोधण्यासाठी e-Records

जमिनीच्या जुन्या इतिहासाचा मागोवा घेण्यासाठी e-Records उपयोगी ठरू शकते.

उदाहरणार्थ, एखाद्या जमिनीच्या जुन्या नोंदी उपलब्ध आहेत का हे तपासण्यासाठी ही सेवा वापरता येते.

मात्र प्रत्येक गाव, जमीन किंवा कालावधीसाठी सर्व जुने दस्तऐवज ऑनलाइन उपलब्ध असतीलच असे नाही.

११. ROR म्हणजे काय?

ROR म्हणजे Record of Rights – हक्क अभिलेख.

सोप्या भाषेत सांगायचे तर जमिनीशी संबंधित अधिकार/हक्कांची अधिकृत नोंद असलेला अभिलेख म्हणजे Record of Rights.

महाभूमी पोर्टल स्वतःला महाराष्ट्रातील जमिनींसाठी डिजिटल स्वाक्षरीसह Record of Rights उपलब्ध करून देणारे अधिकृत व्यासपीठ म्हणून नमूद करते.

ROR मध्ये उपलब्ध नोंदीनुसार जमीनधारक/हक्क, क्षेत्र, इतर हक्क आणि संबंधित जमीन अभिलेखाची माहिती असू शकते.

१२. Digital Signed 7/12, 8A आणि इतर कागदपत्रे

सामान्य ऑनलाइन View आणि Digitally Signed Document यामध्ये महत्त्वाचा फरक आहे.

महाभूमीच्या Premium Services मध्ये:

Digital Signed 7/12
Digital Signed 8A
Digital Signed Ferfar
Property Card
e-Records
K-Prat
MH DIGI Maps

अशा सेवा उपलब्ध असल्याचे अधिकृत पोर्टलवर नमूद आहे.

अधिकृत Digital Satbara पोर्टलनुसार डिजिटल स्वाक्षरीयुक्त ७/१२, ८अ आणि Property Card शासकीय व कायदेशीर बाबींसाठी वापरता येतात.

१३. Property Card / मालमत्ता पत्रक

शहरी भागातील मालमत्तांसाठी Property Card / मालमत्ता पत्रक महत्त्वाचे आहे.

Mahabhumi मध्ये Property Card पाहण्याची तसेच त्याच्या फेरफाराशी संबंधित सेवा उपलब्ध आहे.

Property Card साठी संबंधित शहर, CTS Number किंवा उपलब्ध शोध पर्यायानुसार माहिती शोधता येते.

१४. e-Mojni – जमिनीची मोजणी

जमिनीची हद्द, पोटहिस्सा किंवा इतर मोजणीची आवश्यकता असल्यास e-Mojni सेवा महत्त्वाची ठरते.

महाभूमी पोर्टलवर e-Mojni Version 1 आणि Version 2 उपलब्ध असल्याचे नमूद आहे.

नकाशावर अंदाजे सीमा दिसणे आणि अधिकृत भूमापन/मोजणी होणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.

त्यामुळे जमिनीची प्रत्यक्ष हद्द निश्चित करण्यासाठी अधिकृत मोजणी प्रक्रियेलाच महत्त्व द्यावे.

१५. आपली चावडी – गावातील डिजिटल नोटीस बोर्ड

Aapli Chawdi म्हणजे गावाशी संबंधित डिजिटल नोटीस बोर्ड.

यामध्ये उपलब्धतेनुसार:

फेरफार नोटिसा
मोजणी नोटिसा
इतर जमीन अभिलेखाशी संबंधित सूचना

पाहता येऊ शकतात.

ही सेवा नागरिकांना गावातील संबंधित जमीन अभिलेख प्रक्रियेची माहिती ऑनलाइन पाहण्यास मदत करते.

१६. Civil Court Case Status

जमिनीच्या Record of Rights शी संबंधित दिवाणी न्यायालयीन प्रकरणाची माहिती तपासण्यासाठी महाभूमीवर Civil Court Case Status Information on ROR सुविधा उपलब्ध आहे.

जमिनीचा व्यवहार करण्यापूर्वी उपलब्ध न्यायालयीन/अभिलेखीय माहिती तपासणे उपयुक्त ठरू शकते.

१७. CTS / Survey Number शोधा

एखाद्या मालमत्तेचा CTS किंवा Survey Number माहित नसल्यास संबंधित शोध सुविधा वापरून तो शोधण्याचा प्रयत्न करता येतो.

महाभूमीच्या Free Services मध्ये Find CTS/Survey Number सेवा उपलब्ध आहे.

१८. क-प्रत म्हणजे काय?

Mahabhumi/Bhulekh प्रणालीमध्ये K-Prat संबंधित सेवा देखील उपलब्ध आहे.

अधिकृत महाभूमी पोर्टलवर K-Prat ला Premium Services मध्ये समाविष्ट केले आहे.

तुमच्या कामासाठी क-प्रत आवश्यक असल्यास संबंधित पोर्टलवरील उपलब्ध पर्यायानुसार ती शोधता किंवा डाउनलोड करता येते.

१९. जमीन माहिती तपासण्याची सोपी पद्धत

जर तुम्हाला एखाद्या जमिनीची संपूर्ण उपलब्ध माहिती तपासायची असेल तर खालील क्रमाने काम करणे सोयीचे ठरू शकते:

Step 1 – गट/सर्वे नंबर निश्चित करा

सर्वप्रथम:

जिल्हा → तालुका → गाव → गट/सर्वे नंबर

ही माहिती तयार ठेवा.

Step 2 – 7/12 तपासा

खातेदार, क्षेत्र आणि उपलब्ध इतर माहिती तपासा.

Step 3 – 8A तपासा

खात्याशी संबंधित माहिती तपासा.

Step 4 – फेरफार तपासा

जमिनीच्या अभिलेखामध्ये पूर्वी कोणते बदल झाले आहेत ते पाहा.

Step 5 – ROR / इतर हक्क तपासा

जमिनीशी संबंधित उपलब्ध हक्क/नोंदी तपासा.

Step 6 – जुने अभिलेख शोधा

e-Records मध्ये उपलब्ध जुने दस्तऐवज शोधा.

Step 7 – नकाशा तपासा

Mahabhunakasha / GIS आधारित नकाशामध्ये जमीन शोधा.

Step 8 – Geo Location तपासा

उपलब्ध असल्यास Latitude आणि Longitude संबंधित माहिती तपासा.

Step 9 – न्यायालयीन माहिती तपासा

आवश्यक असल्यास ROR शी संबंधित Civil Court Case Status तपासा.

Step 10 – अधिकृत डिजिटल प्रत घ्या

शासकीय/कायदेशीर कामासाठी आवश्यक असल्यास Digital Signed Document मिळवा.

जमीन खरेदी करण्यापूर्वी महाभूमीवर काय तपासावे?

जमीन खरेदी हा मोठा आर्थिक निर्णय असल्यामुळे केवळ 7/12 पाहून निर्णय घेणे योग्य नाही.

शक्य असल्यास खालील माहिती तपासा:

☑ ७/१२
☑ ८अ
☑ फेरफार नोंदी
☑ इतर हक्क
☑ उपलब्ध जुने अभिलेख
☑ Property Card / CTS माहिती
☑ नकाशा
☑ उपलब्ध Geo Location
☑ न्यायालयीन प्रकरणाची माहिती
☑ मोजणी/सीमा संबंधित माहिती
☑ आवश्यक असल्यास नोंदणी व इतर संबंधित कागदपत्रे

जमिनीच्या व्यवहारापूर्वी अधिकृत अभिलेख, नोंदणी कागदपत्रे आणि प्रत्यक्ष मोजणी यांचा परस्पर मेळ तपासणे महत्त्वाचे आहे.

Free आणि Premium Services मधील फरक

महाभूमी पोर्टलवर सेवा Free Services आणि Premium Services अशा स्वरूपात दाखवल्या आहेत.

Free Services मध्ये उदाहरणार्थ:

e-Records
e-Hakk
Aapli Chawdi
Bhulekh
Civil Court Case Status
Mutation Application Status
Find CTS/Survey Number
Property Card Mutation संबंधित सेवा

Premium Services मध्ये उदाहरणार्थ:

Digital Signed 7/12
Digital Signed 8A
Digital Signed Ferfar
Property Card
e-Records
K-Prat
MH DIGI Maps

अधिकृत पोर्टलवरील सध्याच्या सेवा व शुल्क पाहूनच प्रत्यक्ष वापर करावा.

मोबाईलवर महाभूमी Stack वापरता येते का?

होय, पोर्टल मोबाईलवर उघडण्याचा प्रयत्न करता येतो; मात्र काही भूमी अभिलेख सेवा Desktop/Laptop वर अधिक व्यवस्थित दिसू शकतात.

जर एखादी सेवा मोबाईलवर नीट दिसत नसेल तर:

Chrome → तीन डॉट → Desktop site

हा पर्याय वापरून पुन्हा प्रयत्न करू शकता.

महाभूमी Stack वापरताना महत्त्वाच्या गोष्टी

१. फक्त अधिकृत वेबसाइट वापरा

Google वर आलेल्या अनोळखी वेबसाइटवर जमीन माहिती, मोबाईल नंबर किंवा Login माहिती देऊ नका.

२. OTP शेअर करू नका

OTP, Password किंवा Login माहिती कोणालाही देऊ नका.

३. 7/12 आणि कायदेशीर दस्तऐवज यातील फरक समजा

ऑनलाइन माहिती पाहणे आणि अधिकृत डिजिटल स्वाक्षरीयुक्त अभिलेख मिळवणे या वेगळ्या गोष्टी आहेत.

४. नकाशावरून जमीन विकत घेऊ नका

GIS/Satellite आधारित दृश्य माहिती उपयुक्त असली तरी प्रत्यक्ष कायदेशीर सीमा निश्चित करण्यासाठी अधिकृत मोजणी आवश्यक असू शकते.

५. जुने अभिलेख उपलब्ध आहेत का ते तपासा

सर्व जुन्या कागदपत्रांची डिजिटल प्रत प्रत्येक ठिकाणी उपलब्ध असेलच असे नाही.

महाभूमी Stack ची अधिकृत वेबसाइट

महाभूमी Stack:
https://mahabhumi.gov.in:8082/

महाभूमी अधिकृत Gateway:
https://mahabhumi.gov.in/mahabhumilink

भूलेख – 7/12, 8A, Property Card:
https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/

Digital Signed 7/12 / 8A / Property Card:
https://digitalsatbara.mahabhumi.gov.in/

e-Mojni:
https://emojni.mahabhumi.gov.in/

e-Pik Pahani:
https://eferfar.mahabhumi.gov.in/epeekpahani/

वरील सेवा महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख/महसूल विभागाशी संबंधित अधिकृत संकेतस्थळांवर उपलब्ध आहेत.

थोडक्यात सांगायचे तर…

पूर्वी एखाद्या जमिनीची माहिती मिळवण्यासाठी वेगवेगळ्या कार्यालयांमध्ये जाऊन अनेक कागदपत्रे शोधावी लागत होती.

आता डिजिटल व्यवस्थेमुळे ७/१२ पासून फेरफार, ८अ, ROR, जुने अभिलेख, नकाशा, Geo Location आणि इतर जमीनविषयक सेवांची माहिती ऑनलाइन तपासण्याची सुविधा उपलब्ध झाली आहे.

म्हणून तुमच्या जमिनीची माहिती तपासताना फक्त “7/12 पाहिला आणि झाले” असे न करता, उपलब्ध असलेल्या संबंधित अभिलेखांचा एकत्रित अभ्यास करणे अधिक योग्य ठरते.

एक गट नंबर, अनेक डिजिटल नोंदी—आणि तुमच्या जमिनीच्या इतिहासाचा डिजिटल मागोवा!

महत्त्वाचे: महाभूमी पोर्टलवरील सेवा, शुल्क, Login पद्धती किंवा उपलब्ध अभिलेख वेळोवेळी बदलू शकतात. अंतिम माहितीसाठी संबंधित अधिकृत सरकारी पोर्टलवरील सध्याच्या सूचनांचा आधार घ्यावा.